Yetişkinlikte gerekli aşıları yaptırmak, bireysel sağlığın korunmasından toplum düzeyindeki salgın kontrolüne kadar geniş bir etki alanı olduğundan kritik öneme sahiptir. Bağışıklık sistemi çocuklukta yapılan aşılarla zamanla zayıflayabildiği veya bazı aşılar için koruyuculuğun ek dozlarla yeniden güçlendirilmesi gerektiği için erişkin aşıları (örneğin tetanos, difteri yenilemeleri; influenza yıllık aşısı; belirli yaşlarda pnömokok ve herpes zoster aşıları; belirli risk gruplarında hepatitler ve HPV gibi) kişiyi ciddi komplikasyonlardan, hastaneye yatıştan ve ölüm riskinden korur. Ayrıca; toplumdaki hassas kişileri (bağışıklığı baskılanmış olanlar, yeni doğanlar, yaşlılar) dolaylı olarak koruyarak bulaş zincirlerini kırar. Seyahat, meslek ve sağlık durumu gibi değişen maruziyetlerle ortaya çıkan yeni risklere yanıt verebilmek, antikor düzeylerini korumak ve mikrobiyal varyantlara karşı daha geniş koruma sağlamak için erişkin aşılama gereklidir. Bunun yanında aşıların güvenliği ve etkinliği geniş çaplı çalışmalarla izlenmiş olup, uygun aşılamayla hem bireysel bakım maliyetleri hem de toplumun sağlık sistemi üzerindeki yük azalır. Bu nedenle; düzenli sağlık kontrollerinde aşı geçmişinin gözden geçirilmesi ve ulusal aşı takvimine göre eksik veya yenileme gerektiren aşıların tamamlanması hem bireysel hem toplumsal sağlık açısından akılcı ve etkili bir koruyucu sağlık uygulamasıdır.
YETİŞKİNLİKTE AŞILARIN ÖNEMİ
Aşılar yalnızca çocukluk çağında önemli değildir; erişkinlikte de aşılanma ciddi hastalıkları, komplikasyonları ve ölüm riskini azaltır. Yetişkinlerde ihmal edilen aşılar, ilerleyen yaşla birlikte ortaya çıkan bağışıklık zayıflığı, kronik hastalıklar ve toplumsal yayılma yoluyla ciddi yük oluşturur.
BAĞIŞIKLIĞIN ZAYIFLAMASI VE TEKRAR AŞILAMANIN GEREKLİLİĞİ
Doğal olarak oluşan veya çocuklukta edinilen bağışıklık her zaman ömür boyu sürmeyebilir. Bazı aşılar için hatırlatma dozları gerekebilir. Ayrıca yaşlandıkça veya kronik hastalık, immünsüpresyon gibi durumlarda aşı yanıtı azalabileceği için belirli aralıklarla aşı güncellemeleri yapılması gerekir.
TÜRKİYE’DE ERİŞKİN AŞILAMASININ GEREKLİLİĞİ
Sağlık otoriteleri erişkin aşılamasının önemini vurgular. Özellikle gebeler, yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık yetmezliği bulunan gruplar için ek aşılar önerilmektedir. Ulusal programlar erişkinlerde mortalite ve morbiditeyi azaltmak amacıyla aşılama çalışmaları yürütmektedir.
YETİŞKİNLERİN YAPTIRMASI GEREKEN TEMEL AŞILAR
- İnfluenza (grip) aşısı: Her yıl tekrarlanması önerilir; özellikle 65 yaş üstü, kronik hastalığı olanlar ve sağlık çalışanları için kritik.
- Td/Tdap (tetanoz-difteri-pertussis): Yaralanma sonrası tetanos riskini azaltmak için; boğmaca (pertussis) koruması için yetişkinlikte en az bir doz Tdap önerilir.
- Pnömokok aşısı: 65 yaş üstü ve bazı kronik durumlarda ciddi pnömoni, meningit ve sepsisi önlemek için uygulanır.
- Zona (herpes zoster) aşısı: 50 yaş ve üzeri erişkinlerde zona ve postherpetik nevraljiyi azaltmak için önerilir.
- HPV aşısı: Belirli yaş aralıklarında (genç erişkinlerde) genital kanserleri ve HPV ilişkili lezyonları önler.
- COVID-19 aşıları: Güncel önerilere göre hatırlatma dozlarıyla şiddetli hastalığı ve hastaneye yatışı azaltır.
- Seyahat ve risk grubu aşıları: Hepatit A/B, Tifo, Menenjit aşıları gibi yolculuk, meslek veya özel sağlık durumuna göre planlanır.
UYGULAMA VE DANIŞMANLIK
Hangi aşıların uygun olduğu yaş, kronik hastalıklar, hamilelik durumu, seyahat planları ve önceki aşı geçmişine göre değişir. Bireysel aşı planı hekim veya aile sağlığı merkeziyle birlikte oluşturulmalıdır.
KISACA ÖZETLEMEK GEREKİRSE
Yetişkinlikte aşılar bireysel koruma kadar toplumsal sağlık için de gereklidir. Basit hatırlatma dozları büyük hastalık yüklerini önleyebilir. Aşı geçmişinizi gözden geçirmek ve gerekli hatırlatmaları yaptırmak için bir sağlık kuruluşuna başvurun.
