Gerontofili, yaşça kendisinden büyük yetişkinlere karşı cinsel ilgi ve arzu duymayı tanımlayan bir parafili alt türüdür. Terim, Yunancada “yaşlı” anlamına gelen geron ile “sevgi” anlamındaki philia kelimelerinden türemiştir. Bu eğilim, sıradan heteroseksüel veya homoseksüel yönelimlerin dışında; nesne veya partnerin gençliğinden ziyade ileri yaştaki fiziksel özelliklerinin, kırışıklıklarının, beyaz saçının veya kırılgan duruşunun uyaran olarak algılanmasıyla karakterizedir. Bu durumun nedenleri üzerine sınırlı sayıda çalışma bulunmakla birlikte, bazı araştırmalar çocukluk döneminde ileri yaştaki bakıcı veya akrabalarla kurulan yakın ilişki ve koruma dinamiklerinin etkili olabileceğini öne sürer. Peki gerontofili nedir, neden olur, bir hastalık mıdır, belirtileri nelerdir?
GERONTOFİLİ CİNSEL BİR SAPKINLIK MIDIR?
Gerontofili, yaşça kendisinden çok daha büyük yetişkinlere karşı cinsel çekim ve arzu geliştirme eğilimi olarak tanımlanır. Nedenleri tam olarak aydınlanmamış olmakla birlikte psikodinamik yaklaşımlar, erken çocukluk dönemindeki bakımverenlerle kurulan ilişkilerin ileride yaşlılık temalı koruma, şefkat ve güç dinamiklerinin cinsel uyarana dönüşmesine zemin hazırlayabileceğini öne sürer. Davranışsal öğrenme teorileri ise, yetişkinlik öncesi dönemde belli yaş gruplarıyla yaşanan yakın ve yoğun ilişki deneyimlerinin bir tür koşullanma yaratarak ileriki aşamalarda yaşlılıktaki fiziksel özelliklerin (kırışıklık, gri saç, narin bir beden yapısı) cinsel uyarana dönüşmesine katkı sağlayabileceğini vurgular. Ayrıca, tabuya dair heyecan ve sınır tanımayan fantezilerin kimi bireylerde seçimli bir yaş grubu tercihine yol açtığı; kültürel ve kişisel fantezi dünyalarındaki bu çeşitliliğin gerontofilinin arkasındaki diğer dinamikleri oluşturduğu da düşünülür.
Gerontofili, kendi başına bir hastalık olarak sınıflandırılmaz; tıpta paraphilia (sapkın cinsel yönelim) başlığı altında yer alan bir çeşitlenmedir. Amerikan Psikiyatri Birliği’nin raporlarında yalnızca bireyin bu yönelimi nedeniyle kendi yaşamını olumsuz etkilemesi, başkalarına zarar vermesi ya da rıza dışı etkileşimlere yol açması durumlarında “paraphilic disorder” düzeyine yükseltilerek tedavi gerektirdiği belirtilir. Dolayısıyla, karşılıklı rızaya dayanan, yetişkin bireyler arasındaki ilişkilerde gerontofili, otomatikman bir sapkınlık ya da patoloji olarak kabul edilmez; ancak toplumun normları ve yasal düzenlemeler ekseninde etik, yasal ve psikolojik açıdan dikkatle ele alınması şarttır.
GERONTOFİLİ BELİRTİLERİ NELER?
Gerontofiliye sahip bireylerde aşağıdaki belirtiler sıkça gözlemlenir:
- Yaşlı bireylerle ilgili erotik cinsel fantezilerin sık sık akla gelmesi veya mastürbasyon sırasında bu düşüncelerin yoğunlaşması.
- Fantezilerde kırışıklık, gri saç, narin ve hassas beden yapısı gibi yaşlılığa özgü fiziksel özelliklerin cinsel uyarana dönüşmesi.
- Yaşça çok büyük partnerlerle tekrarlayan cinsel birliktelik arzusu taşıma ve bu yönde aktif arayış içinde olma.
- Yaşlı kişilerle romantik veya duygusal ilişki kurma isteğinin devamlı olarak ortaya çıkması.
- Yaşıtlar yerine kendinden yaşça büyük bireylerle yakın fiziksel ve duygusal bağ kurma eğilimi.
- Finansal, sosyal ya da psikolojik çıkar gözetmeksizin yalnızca yaşlılığın fiziksel imgelerine yönelik cinsel çekim hissetme.
GERONTOFİLİ TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Gerontofili, tek başına bir tercih veya fantezi olarak görüldüğünde tedavi gerektirmeyebilir; ancak bu eğilim bireyin yaşam kalitesini düşürüyor, karşılıklı rıza ve etik sınırları zedeliyor ya da istenmeyen davranışlara yol açıyorsa profesyonel destek doğru bir adım olur.
Sorunlu düzeye ulaşan gerontofil eğilimler “paraphilic disorder” sınıflamasına girer; burada temel kıstas kişinin bu yönelimi nedeniyle psikososyal işlevlerinin bozulması veya kendisine/başkalarına zarar riski taşımasıdır. Böyle bir durumda ruh sağlığı uzmanı, tedavi ihtiyacını değerlendirirken zorlayıcı düşüncelerin sıklığı, kontrol edebilme yetisi ve olası risk faktörlerini göz önünde bulundurur.
Tedavi yaklaşımları genellikle çok yönlüdür:
- Bilişsel davranışçı terapi ile yanlış inanç kalıpları ve tekrarlayan fantezilerin tetikleyicileri üzerinde çalışılır.
- Psikanalitik ya da derinlemesine psikodinamik terapi, erken dönem bağlanma ve duygusal ihtiyaç temalarını açığa çıkarır.
- Gerektiğinde serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) veya hormon düzenleyici ilaçlar, yoğun saplantısal dürtülerin azalmasına yardımcı olur.
- Aile veya çift terapisi, eşler arasında iletişimi güçlendirerek rıza, sınır ve samimiyet konularında ortak anlayış oluşturur.
Tedavi sürecinde kişinin kendi cinsel yönelimini damgalamadan anlaması; etik sorumluluk ve rıza çerçevesinde yaşayabileceği alternatif cinsel ifade yollarını keşfetmesi önem taşır. Destek grupları ve psiko-eğitim programları, yalnız olmadığını hissettiren sosyal bir kaynağı da beraberinde getirir.
