Demokrasi içinde diktatörlük mümkün olabilir çünkü; seçimler çoğunluğun tercihlerini iktidara taşırken kurumların zayıflığı, hukukun üstünlüğünün aşınması, medya ve sivil toplumun susturulması, ekonomik krizler ve siyasal kutuplaşma gibi faktörler bir araya geldiğinde seçilmiş liderler demokratik normları ve anayasal sınırları sistematik olarak eritebilir. Ayrıca; hukuki boşluklar veya olağanüstü yetkelerin kötüye kullanılması yoluyla yürütme erkini konsolide eden aktörler muhalefeti tasfiye ederek ve temel özgürlükleri kısıtlayarak rejimi otoriter hale getirebilir. Elitlerin ve kurum içi aktörlerin otokratik eğilimleri desteklemesi, kolluk kuvvetlerinin veya yargının bağımsızlığının zayıflatılması ve politik rakiplerin kriminalize edilmesi süreçleri hızlandırırken toplumda güçsüz kalan denge mekanizmaları demokratik seçkinlerin yerine tek bir liderin egemenliğini mümkün kılar. Bu nedenle demokrasinin varlığı otomatik olarak diktatörlüğü engellemez, demokratik normların içselleştirilmesi, bağımsız kurumların güçlendirilmesi, özgür basın ve canlı bir sivil toplum gibi güvence mekanizmalarının etkin işlemesi diktatörleşmeyi önlemede belirleyici olur.
Postdam Günü (21 Mart 1933)
HITLER’İN YÜKSELİŞİNİN KISA ÖZETİ
Birinci Dünya Savaşı’nın mağlubiyeti, Versay Antlaşması’nın ağır şartları ve Weimar Cumhuriyeti’nin istikrarsızlığı, Almanya’da yaygın bir aşağılanma, ekonomik çöküş ve politik güvensizlik ortamı yarattı. Bu vakum içinde radikal, basitleştirilmiş açıklamalar ve güçlü liderlik vaatleri hızla çekicilik kazandı.
EKONOMİ, İŞSİZLİK VE KİTLELERİN UMUTSUZLUĞU
1920’lerin ve özellikle 1929’daki Büyük Buhran’ın ardından işsizlik ve enflasyon milyonlarca Alman ailesinin yaşamını tehdit eder hale geldi. Politik sistemlerin çözümsüz görünmesi, sıradan insanların güvenlik, iş ve onur vaat eden radikal hareketlere yönelmesine yol açtı.
PROPAGANDA, HİTABET VE PARTİ AYGITI
Hitler’in olağanüstü hitabet yeteneği, Nazi partisinin etkin propaganda makinesi, görsel semboller, kitle gösterileri ve sinemadan radyo yayınlarına kadar uzanan modern iletişim teknikleri, meseleleri duygusal basitlikle sunarak geniş kitleleri seferber etti. Parti içindeki paramiliter örgütler şiddetle muhalefeti sindirirken, örgütün disiplinli yapısı sokakta görünür güç sağladı.
Adolf Hitler (ortada) ve Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanı Dr. Paul Joseph Goebbels (sağda)
SİYASAL MÜHENDİSLİK, KOALİSYONLAR VE HUKUKİ YOLLARLA İKTİDAR
Nazi partisi tek başına mutlak çoğunluğu ilk başta elde edemedi; fakat parlamentoda güç dengelerinin çalkantılı olduğu, geleneksel elitlerin ve cumhurbaşkanı Hindenburg’un arka oda pazarlıklarıyla Hitler’i şansölye olarak ataması, hukuki kılıflarla yürürlüğe konan yetki kanunlarıyla (Ermächtigungsgesetz) demokratik kurumların fiilen devre dışı bırakılmasını mümkün kıldı.
KENDİNİ MEŞRULAŞTIRMA, KORKU VE TEK ADAM REJİMİNE DÖNÜŞ
Güç ele geçirildikten sonra muhalefetin susturulması, sendikaların, partilerin ve bağımsız medyanın etkisizleştirilmesi; hukuk ve polis aygıtının rejime bağlanması, hukuki biçimler altında diktatörlüğe geçişin hızlanmasını sağladı. Bu süreçte propaganda, şiddet ve yasalaşmış yetkiler birlikte çalıştı.
DEMOKRASİ İÇİNDE DİKTATÖRLÜK
Demokratik kurumlar zayıfladığında, hukukun üstünlüğü erozyona uğradığında ve siyasi aktörler demokrasiyi kendi kısa vadeli çıkarları için baltaladığında, seçilmiş veya anayasal yollarla seçilmiş liderlerin yetkilerini genişleterek demokrasiyi ortadan kaldırması mümkündür. Demokratik mekanizmaların içten aşındırılması, dışarıdan darbe benzeri müdahaleye gerek olmadan otoriterleşmeyi sağlayabilir.
Goebbels konuşma yaparken
DEMOCRACIA’NIN SAVUNULMASI İÇİN KRİTİK UNSURLAR
Demokrasinin çöküşünü engellemek için kuvvetler ayrılığı, bağımsız yargı, özgür medya, sivil toplumun canlılığı, güçlü ve şeffaf siyasi kurumlar ile vatandaşların demokratik normlara bağlılığı gereklidir; ayrıca ekonomik adalet ve sosyal güvenlik, radikalizme karşı direnç oluşturur ve demokratik kurumların meşruiyetini güçlendirir.
SONUÇ OLARAK
Tarihsel örnekler, özellikle Weimar’dan Nazizm’e geçiş, otoriterliğin demokrasinin içinden aşamalı ve yasal görünümler altında gelebileceğini göstermektedir. Bu yüzden demokrasiyi savunmak sürekli bir çaba, kurumsal dayanıklılık ve vatandaş katılımı gerektirir.
